Obowiązek selektywnej zbiórki odpadów komunalnych obowiązuje wszystkich mieszkańców Polski na mocy ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Od 1 stycznia 2020 r. segregacja przestała być dobrowolna — jej brak skutkuje naliczeniem podwyższonej opłaty za odbiór odpadów, zazwyczaj trzy- lub czterokrotnie wyższej od stawki podstawowej.
Kolorowe pojemniki do segregacji odpadów. Fot. Wikimedia Commons / CC BY-SA
Pięć frakcji obowiązkowych
Rozporządzenie Ministra Środowiska z 29 grudnia 2016 r. wprowadza jednolity system pięciu frakcji na terenie całej Polski. Oznacza to, że bez względu na to, w której gminie mieszkasz, kolory pojemników i zasady segregacji są takie same.
Niebieski — papier
Do niebieskiego pojemnika trafia suchy papier i tektura. Chodzi przede wszystkim o gazety, czasopisma, katalogi, zeszyty, kartonowe opakowania po zbożach, jajkach i napojach w kartonach typu Tetra Pak (po opróżnieniu i spłaszczeniu).
Nie należy wrzucać: papieru tłustego lub mokrego, papieru powlekanego (np. błyszcząca folia na okładce), paragonów fiskalnych (zawierają BPA), serwetek i ręczników papierowych oraz tapet.
Żółty — metale i tworzywa sztuczne
Żółty pojemnik przeznaczony jest na plastik, metal i opakowania wielomateriałowe. Butelki PET po napojach należy zgniatać przed wrzuceniem. Puszki aluminiowe i stalowe można wrzucać bez mycia, choć ich opróżnienie zmniejsza wydzielanie nieprzyjemnych zapachów w trakcie zbiórki.
Do żółtego trafia też: folia spożywcza i stretch, opakowania po chemii gospodarczej (warto je opróżnić), plastikowe nakrętki, plastikowe tacki oraz puszki po konserwach.
Nie wrzucamy: strzykawek, leków, opon, plastiku zanieczyszczonego substancjami niebezpiecznymi.
Zielony — szkło
Szkło opakowaniowe to butelki i słoiki. Nie muszą być czyste, ale warto je opróżnić. Nie wymagają zdejmowania etykiet papierowych.
Wyjątki — czego nie wrzucamy do zielonego pojemnika: luster, szyb okiennych i samochodowych (odmienne składniki chemiczne), ceramiki, porcelany, kryształu ołowiowego i żarówek.
Wskazówka praktyczna: W wielu miastach dostępne są dzwony szklane z podziałem na szkło białe i kolorowe. Mieszane szkło trafia do zielonego pojemnika — tam gdzie nie ma rozdziału, nie wymaga sortowania kolorów.
Brązowy — bioodpady
Frakcja bio obejmuje odpady pochodzenia roślinnego i zwierzęcego z gospodarstwa domowego. Do brązowego pojemnika wrzucamy: resztki warzyw i owoców (także zgniłe), fusy z kawy i herbaty wraz z filtrami, skorupki jajek, liście, skoszoną trawę i drobne gałęzie.
Czego nie wrzucamy: mięsa i ryb (szczególnie w zabudowie wielorodzinnej), kości, tłuszczów, oleju jadalnego, nabiału w dużych ilościach, odchodów zwierzęcych oraz popiołu z węgla.
Czarny lub szary — odpady zmieszane
Do pojemnika na odpady zmieszane trafia wszystko, czego nie można zakwalifikować do żadnej innej frakcji. Są to m.in.: środki higieniczne (pieluchy, podpaski, tampony), ceramika i porcelana, popielnik z ostudzonym popiołem z drewna, poduszki i pościel, a także odpady złożone, których nie da się rozłożyć na frakcje.
Najczęstsze błędy podczas segregacji
| Odpad | Błędne miejsce | Właściwe miejsce |
|---|---|---|
| Paragon fiskalny | Niebieski (papier) | Czarny (zmieszane) |
| Lustro | Zielony (szkło) | PSZOK lub czarny |
| Bateria | Czarny (zmieszane) | PSZOK / specjalny pojemnik |
| Lek przeterminowany | Czarny (zmieszane) | Apteka / PSZOK |
| Szyba okienna | Zielony (szkło) | PSZOK |
| Opony | Żółty (tworzywa) | PSZOK |
Jak przygotować odpakowania do pojemnika
Przed wrzuceniem opakowania do pojemnika warto zadbać o kilka kwestii, które zwiększają efektywność recyklingu:
- Opróżnij opakowania z resztek produktu — szczególnie dotyczy to butelek, puszek i pojemników po produktach spożywczych.
- Zgniataj butelki PET i kartony Tetra Pak — zajmą mniej miejsca w pojemniku i zmniejszą koszty transportu.
- Odkręcaj nakrętki od butelek — w wielu zakładach są one przetwarzane osobno jako oddzielny rodzaj tworzywa.
- Nie musisz myć opakowań szczoteczką — wystarczy opróżnienie. Nadmiar wody w pojemniku jest równie problematyczny jak zabrudzenia.
- Rozkładaj kartony na płasko zamiast wrzucać w oryginalnym kształcie — ułatwia to załadunek.
Segregacja w mieszkaniu — organizacja przestrzeni
W zabudowie wielorodzinnej pojemniki zbiorcze stoją zazwyczaj w altanach śmietnikowych na terenie osiedla. W mieszkaniu można używać zestawu małych koszy lub systemu szufladkowego umożliwiającego zbieranie papieru, plastiku i szkła osobno.
Producenci opakowań mają obowiązek opisywać swoje produkty symbolem wskazującym, do jakiego pojemnika trafią. Symbol zielonej kropki (tzw. „Zielony Punkt") oznacza jedynie, że producent wniósł opłatę na system odzysku — nie jest instrukcją segregacji.
Przepisy karne za brak segregacji
Gmina ma prawo uznać odpad za niesegregowany na podstawie kontroli zawartości pojemnika. W takim przypadku wystawia decyzję administracyjną naliczającą wyższą opłatę. Wysokość kary określa uchwała rady gminy — zazwyczaj wynosi dwu- do czterokrotność stawki podstawowej za miesiąc, w którym stwierdzono naruszenie.
Szczegółowe regulacje dotyczące segregacji w Twojej gminie znajdziesz w uchwale rady gminy lub na stronie urzędu gminy. Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi serwis gov.pl/klimat z aktualnymi informacjami o przepisach krajowych.